“Je kan de mate van beschaving van een volk afmeten aan de manier waarop ze hun gevangenen behandelen.” Het is een boutade, maar als ze klopt, dan schetst het geen al te fraai beeld van de Belgen.
Er schorten verschillende dingen. Ten eerste zijn de meeste gevangenissen niet meer aangepast aan de noden van deze tijd. Sommigen zijn zo lek als een mandje met de nodige ontsnappingen tot gevolg. In andere instellingen kweekt men paddestoelen op de muren of bestaat er gevaar dat je een deel van het plafond op je hoofd krijgt. De wil om nieuwe gevangenissen te bouwen is er wel, maar de administratieve mallemolen houdt de bouw van de broodnodige plaatsen op.
Dat is echter niet het enige probleem. Het rammelt van het begin van het proces tot het einde. Ten eerste zijn de straffen niet meer aangepast aan de misdaden. Recidiverende criminelen die een gevaar zijn voor onze samenleving krijgen minimale straffen. Mensen, van wie het zelfs niet bewezen is dat ze een moord hebben gepleegd, worden voor 30 jaar opgesloten. Wordt het geen tijd dat men gaat evalueren wat het einddoel moet zijn van straffen? En laat ons alstublief afstappen van die eenheidsworst “iedereen gelijk voor de wet”. Dat klopt trouwens niet… iemand die 500 € uit de clubkas steelt is niet even crimineel als iemand die voor zijn plezier een aantal kleuters doodsteekt.
De bevoegde ministers en staatssecretarissen weten ook niet meer hoe ze het probleem moeten oplossen. Misschien moet men een stapje terug nemen en het geheel eens bekijken. En eens en voor altijd beslissen wat men wil bereiken. Gaat het erom de pijlers van het rechtssysteem (dat voor het grootste deel nog stamt uit de tijd van Napoleon) te vrijwaren. Of gaat het erom de maatschappij te beschermen door de overtreders te straffen.
Wanneer men uitgaat van de tweede stelling, dan moet men zorgen dat de gevangenissen van de toekomst uitgerust zijn om dit eindresultaat te bereiken. Waarom niet overwegen om gescheiden instellingen op te richten voor verschillende soorten criminelen? Is het logisch om witteboordcriminelen onder te brengen bij de zware jongens? Ik dacht het niet. voor zover ik dat – als leek zijnde – kan beoordelen, zijn er zware en recidiverende criminelen, economische criminelen, psychische criminelen en gewone recidivisten. Moeten die allemaal op een hoopje gegooid worden?
Als men nu eens begint om de straf aan te passen aan de misdaad. Want laat ons wel wezen, een gevangenisstraf is in de eerste plaats een straf, geen vakantiekamp. In een aantal gevangenissen is dat verschil zoek. En dit dankzij de liga van de rechten van de mens, die zorgde voor PS2-game consoles in de Belgische gevangenissen. Hun argumentatie is dat je gevangenen in de eerste plaats moet voorbereiden op hun herintegratie. Maar bij sommige gevangenen lukt die herintegratie gewoon niet. In dat geval moet men focussen op het beschermen van potentiele slachtoffers.
In Zweden heeft men instellingen voor de zwaar criminelen. Dat zijn echt geen vakantiekampen. Daar wordt in de eerste plaats vooral gefocussed op straf en boete. En op bescherming van de bevolking. Lekker niksdoen is er niet bij, in de gevangenis wordt hard gewerkt. Daarnaast zijn er gevangenissen voor de minder zware criminelen. Zij hebben in hun cel beschikking over internet en kunnen er zelfs werken, zodat hun carriere niet gebroken is door een kort verblijf in de gevangenis. Maar het is en blijft een straf, en je weet dat je de uitgesproken staf zal moeten uitzitten.
Wij hebben de Wet Lejeune. Wie er ooit zo dom is geweest om wet te stemmen weet ik niet, maar ze heeft meer kwaad dan goed gedaan. Criminelen weten nu dat hun uitgesproken straf slechts een theoretische straf is. Onder de 3 jaar moet je zelfs niet meer naar de gevangenis. En daarboven moet je slechts nog 1/3 van je straf uitzitten. Voorgaande veroordelingen mogen niet meegenomen worden in de bepaling van de strafmaat! Dus recidive kan niet adequaat aangepakt worden, waardoor je criminelen hebt met 30 tot 40 feiten op hun naam maar die toch telkens weer naar huis gestuurd worden omdat ze minder dan drie jaar kregen.
Daarom deze oproep aan de bevoegde ministers. Als er toch nieuwe gevangenissen gebouwd moeten worden, herbekijk dan ook eens het hele strafproces. En zorg voor maatregelen op maat van de misdaad.
