De oorsprong van uitgeholde pompoenen

jack-o-lantern_2003-10-31Sinds een week of twee begint het echt aan te voelen als herfst.  De dagen zijn duidelijk korter geworden, op het einde van de maand beginnen we weer aan het winteruur en de temperatuur buiten is merkelijk gedaald.

De bomen en planten hebben het eindelijk ook begrepen en laten zachtjes hun bladeren vallen.  De tapijten rode, bruine en gele bladeren beginnen flink dik te worden in onze lanen en parken en de geur van houtvuur en kolenkachels vult tegen de avond onze neusgaten.

In de supermarkten komen langzaam de pompoenen in de rekken.  Pompoenen om soep van te maken, maar ook sierpompoenen om aan de voor- of achterdeur te leggen.  Nog even en het is Haloween of All Hallow’s Eve.  En hoewel niet Europees van oorsprong heeft ook de traditie van het uithollen van pompoenen hier stilaan ingang gevonden.

Aan de overzijde van de grote plas noemen ze zo’n uitgeholde pompoen met een lichtje een jack-o-lantern.  Meer nog, ik deze tijd van het jaar kon men in de moerassen ook vaak bewegende mysterische lichtjes waarnemen.  Die werden veroorzaakt door rottende planten, die een gas afgaven dat ontbrandde wanneer het in contact kwam met statische electriciteit of warmte.  In de 17de eeuw kende men de oorzaak van deze lichtjes uiteraard nog niet, daarom verzonnen mensen zelf een plausibele reden voor deze mysterieuze lichtjes.

De Jack-O-Lantern komt oorspronkelijk uit Ierland waar rond de jaren 1500 verhalen werden verteld over een man die Jack heette.  Hij was een hoefsmit en had de duivel uitgenodigd voor een drankje in de lokale pub.  Maar Jack was een beetje gierig en hij wilde niet zelf betalen voor de drank, daarom besloot hij de duivel te verleiden om zichzelf in een muntstuk te veranderen zodat hij daarmee de rekening kon voldoen.  De duivel vond dit best grappig en voldeed aan het verzoek van Jack.  Maar de man had helemaal geen intentie om zijn rekening te betalen en stak de munt in zijn zak, onder een stuk zilver zodat de duivel zich niet terug in zijn normale gedaante kon veranderen.

Na een tijdje liet hij de duivel terug vrij maar met de belofte dat de demon geen wraak zou nemen voor het grapje en dat hij de ziel van Jack niet zou opeisen.  Jack had echter zijn lesje niet geleerd en even later nam hij de duivel opnieuw beet door hem te vragen om in een boom te klimmen.  Hij kerfde een kruis in de boom zodat de duivel er niet meer uit kon.  Opnieuw liet hij de demon vrij onder de voorwaarde dat hij zich niet zou wreken op zijn ziel en hem opeisen.

Toen Jack eindelijk stierf en aan de poorten van de hemel stond, wilde God hem niet binnen laten omwille van zijn gierigheid.  Maar de duivel deed zijn belofte gestand en liet Jack ook niet in de hel binnen.  Als troostprijs kreeg hij een enkel brandend kooltje dat hem de weg zou wijzen in de nacht om zo “zijn persoonlijke hel” te vinden.  Jack deed het brandende kooltje in een uitgeholde raap en sindsdien waart hij door de nacht op zoek naar zijn eigen hel.  De lichtjes in het moeras werden aanzien voor Jack, die op zoek was en ze werden dan ook “Jack of the Lantern” of Jack-o-Lantern genoemd.

Maar toen de Ieren tijdens de grote depressie in grote getalen naar Amerika emigreerden, namen ze hun tradities en verhalen met zich mee.  Ze werden gecombineerd met andere lokale gebruiken en zo werden de uitgeholde groenten met brandende kolen of houtskool gebruikt om de herfstoogst te vieren. Rond de helft van de 19de eeuw waren de groenten geëvolueerd tot uitgeholde pompoenen die op het hoofd van een skelet leek, en werden de kern van het halloween feest.  De toon daarvoor werd in 1892 gezet door de burgemeester van Atlanta, toen zijn vrouw 7 uitgeholde en verlichte pompoenen rond hun huis zette op de avond van het halloweenfeest.  Hierdoor kon Jack eindelijk rust vinden en sindsdien zijn de pompoenen onlosmakelijk verbonden met de herfst, het einde van de oogst en het halloweenfeest.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s